اکسیژن تـراپـی و راه هـوایـی  

آنـاتـومـی سـیسـتم تنـفـسی : 

سیستم تنفسی ،اکسیژن هوا را طی فرآیند دم گرفته و آن را وارد خون می نمائید ، سپس خونی این اکیسژن را از طریق سیستم گردش خون به سلول های بدن می رساند .

در صورت کاهش ذخایر اکسیژن بر اثر انسداد راه هوایی ، تنفس ناکافی یا تبادل غیر موثر اکسیژن در ریه ها ،سلول های بدن دچار ایسکمی (کمبود اکسیژن) ونکروز(مردن سلولها و بافتها ) بافت ها و سلولها می شود.

سیستم تنفسی به مجاری فوقانی و تحتانی هوایی تقسیم می شود.

 

مجاری هوایی فوقانی تنفسی : 

این مجاری سیستم هدایتی بوده ودر تبادل اکسیژن بطور مستقیم دخالت ندارند یعنی در این مکانها تبادل O2 و CO2 انجام نمی گیرد .(استثنا در برونشهای تنفسی تا حد کمی تبادل انجام می گیرد).

اینها شامل بینی ، دهان ،حلق ، حنجره ، نای ، برونشهای اصلی و ثانویه وثالثیه ، برونشیولها می باشد.

اپی گلوت : نای توسط زائده بافتی کوچکی حفاظت می شود بنام اپی گلوت .

اپی گلوت به صورت دریچه ای عمل می کند که به هنگام بلع آب وغذا نای را می بندد.  درسایر مواقع ،اپی گلوت از روی نای به خارج کشیده شده وعمل تنفس را امکان می نمائید .این مکانیسم کنترلی معمولا به طور خودکار عمل میکند تا مانع ورود آب و غذا به نای و ورود هوا به مری بشود.

بایستی توجه داشت : در افراد بیهوش ودر حالت Coma وشوک ممکن است اپی گلوت عملکردش کاهش یافته ودر صورت دادن مایعات باعث آسپیراسیون (فرورفتن آب ومواد غذایی به داخل تراشه وسیستم تنفس که باعث عفونت میشود) وخفگی گردد.

 

بهترین روش برای مقابله با این وضعیت دربیماران غیر بیهوش وترومایی مانور Jaw Thrust  .

در مصدومین هوشیار ویا بیهوش وغیر ترومایی از مانور سرعقب – چانه بالا در بالغین  Head Tilt- Chin  استفاده نمود. دراستفاده از این مانور دربالغین نبایستی آسیب مهره های گردنی وجود داشته باشد .

 

تـراشـه یـا نـای : 

مسیری برای ورود هوا به داخل ریه هاست. نای از غضروف های نیمه حلقوی از جلد واز پشت یعنی سطح مجاورت با مری داری عضلات صاف است .از حنجره واپی گلوت شروع می شود وتا ناحیه کارینا Carina یعنی محل دو شاخه شدن به برونش اصلی راست و برونش اصلی چپ ادامه دارد .

 

بـرونـش هـا و بـرونـشیـولـهـا: 

برونشهای اصلی از کارنیا شروع شده به تقسیمات وسپس به برونشیولها تقسیم شده که اینها نیز شاخه واحدهای کوچکترتقسیم می شوند.

 

قسمت تحتانی هوایی تنفس : 

شامل : ۱-  پرده دو لایه جنب یا پلور ۲- ریه ها آلوئول ها.

 

ریـه هـا آلـوئـول هـا :  

برونشیولها به هزاران کیسه هوایی نازک درریه ختم می شوند که آلوئول نام دارند .در اطراف کیسه هوایی مویرگ هایی وجود دارند یعنی به هر آلوئول یک مویرگ که داری دیواره های نازک بوده و با تبادلات گازی دراین ناحیه انجام میگیرد .

 

ریـه هـا : 

از یک بافت آلاستیک تشکیل شده اند که توسط دولایه بافت همبندی پوشیده شده اند، که پرده جنب Pleura نامیده میشوند.

 

پـرده جـنـب Pleura  : 

شامل دو لایه است :

پلورجداری(Parietal Pleura) که مستقیما به سطح داخلی دنده ها چسبیده شده است .

پلور ویسرال (Visceral) که پلوراحشای بوده ومستقیما به سطح خارج ریه ها چسبیده است .

بین این دو لایه بنام Pleura Space مقدار کمی مایع سروزی وجود دارد که به عنوان یک تسهیل کننده جهت کاهش اصطحکاک ناشی از کشیده شدن لایه ها بر روی هم طی فرآیند عمل تنفس میشود .

این حفره یا کیسه یا فضا همیشه منفی بوده و بواسطه همین فشار منفی هوا ازمنطقه پرفشار بیرونی

(mmg 761 ) به منطقه کم فشار داخل ریه ها (mmg 758 درمرحله دم ) وارد  میگردد .درصورتی که به هردلیل این فشار به مثبت تبدیل وافزایش یابد . پس نتیجه آن میتواند ورود هوا بداخل ریه ها در پی این فرآیند ،ریه ها دچار کلاپس شوند (روی هم خوابیدن ریه ها یا کاهش دادن ورود هوا بداخل ریه هاست).

 

اهمیت اکسیژن درمانی واکسیژن : 

اکسیژن یک گاز بی رنگ و بی بو است که با غلظت حدود ۲۱% دراتمسفر وجود دارد . اکسیژن ۱۰۰% را میتوان به صورت تبادل و با استفاده از تقطیر جزء به جزء تهیه نمود .

اکسیژن یک دارو است ،که بیشترین مصرف را در مصارف بیمارستانی را دارد تجویز اکسیژن اغلب یکی از مهمترین وسودمند ترین درمانهای تکنسین فوریتها می باشد که میتواند برای مصدوم و بیماران اجرا نمائید.

همان طورکه گفته می شود هوای جو(اتمسفر ) حدود ۲۱% اکسیژن دارد که ۱٫۵ الی ۶ درصد آن درمرحله دم مصرف شده ومابقی از سیستم تنفس خارج میگردد.

اگردر فردی بدون بیماری وضایعه باشد جهت حمایت از عملکرد طبیعی بدن ، کفایت می کند.

 

چه موقع نیاز به اکسیژن تراپی است؟ 

گاهی شما با افرادی روبه رومی شوید که بیمار آسیب دیده و نیازمند اکسیژن مکمل (اکسیژن تراپی ) است که عبارتند از :

ایست قلبی یا تنفسی ، حین C.P.C.R ، سکته قلبی ، سکته مغزی ، شوک، مشکلات تنفسی ،تشنج ، ضربات مغزی ، زنان باردار (اینها نیازشان ۲۰% قبل از حاملگی است ) واز دست رفتن خون ومایعات بدن.

 

شــوک: 

عبارت است از نارسایی سیستم قلبی عروقی (و یا تنفسی ودیگرموارد)جهت فراهم نمودن خون کافی به تمامی بافت های حیاتی بدن .

در موارد شوک حجم خون اکسیژنه که به بافت ها می رسد ناکافی است . پس تجویز اکسیژن مکمل یا کمکی میتواند سودمند باشد .

  • از دست رفتن خون ودادن خون :

درخونریزی داخلی وخارجی کاهش حجم خون درگردش و سلولهای قرمزخون وجود دارد ، لذا بایستی با اکسیژن مکمل خون موجود را با اکسیژن اشباع نمود .

  • بیماری های ریوی :

ریه ها مسئول عرضه اکسیژن به سلولهای خونی هستند و زمانی که ریه ها عملکرد مناسبی نداشته باشند ،اکسیژن اضافی کمک می نمائید که اطمینان پیدا کنیم که اکسیژن کافی به بافت ها می رسد .

  • استخوانهای شکسته وضربات به سر:

در این فوریتها تجویز اکسیژن مناسب بوده ومیتوتند آسیبهای دیگر سیستم جلوگیری نمائید.

فرضا درضربات سرکمبود اکسیژن میتواند باعث ایسکمی، نکروز وافزایش ورم مغزی شود .که اینها خود روی سیستم تنفسی ، قلب وعروق وکلیه ها تاثیرگذار بوده وضع را بدتر می کند . با دادن اکسیژن میتوان از افزایش فشارمغزی (ICP) تا حد امکان جلوگیری نمود .

  • 🙁Hypoxia) هیپوکسی

عدم کفایت فراهم نمودن ودرد دسترس قرار دادن اکسیژن به بافتهاست .

علل زیادی برای هیپوکسی وجود دارد :

استنشاق دود به هر علت (خصوصا دود آتش سوزی و… ).

بیماریهای ریوی مثل آمفیزم ریوی (تخریب دیوراه آلوئول ها) ،آسم ، برونشیت مزمن و …

آسیبها وضربات قفسه سینه مثل شکستگی دنده ها ،پارگی پرده پلور وآسیب ها بافت ریه ها.

بیماری های قلبی وضربات وارده به قلب .

خونریزی های داخلی وخارجی به علت از دست رفتن خون .

مصرف بیش از حد داروهای با اثر مهاری بر روی سیستم تنفس .

مصرف داروهای زیاد تضعیف کننده مرکز C.N.S (سیستم مرکزی اعصاب ).

سکته مغزی وسکته قلبی و …

 

هیپوکسی یا سیانوز (پوست داری رنگ آبی یا خاکستری می شود ) شناخته می شود . وضعیت هوشیاری کاهش می یابد و بی قراری و گیجی روی می دهد .

درخیلی از موارد اضطراب وبی قراری اولین علامت کمبود اکسیژن (هیپوکسی) در بافت ها وسلولهاست .

 

ذخـایـر اکـسیـژن : 

شیرخواران وکودکان کوچکتر دارای ذخایر اکسیژن محدودتری نسبت به بزرگسالان هستند ، لذا اکسیژن موجود درریه ها آنها طی دوره های تنفس ناکافی و یا آپنه (توقف کامل تنفس )کمتراست .

هم چنین متابولیسم آنها دو برابر بزرگسالان است که به سرعت مصرف اکسیژن آنها را افزایش می دهد . کمتر بودن ذخایر اکسیژن و بالاتر بودن سرعت متابولیسم کودکان وشیرخواران سبب می گردد تا نسبت به بزرگسالان که ذخایر اکسیژن بیشتری دارند ، سریع تر دچار هیپوکسی شوند.

 

مـانـور هـای راه هـوایــی : 

باز کردن راه هوایی در بیماران ، مصدومین ، مسمومین وکلیه افراد دارای کاهش سطح هوشیاری ویا در حال شوک بسیار حائز اهمیت می باشد .

پس قبل از هر اقدامی برای  بیماران مبتلا به تنفس ناکافی یا نیازمند ونتیلاسیون ویا تنفس مصنوعی  بایستی راه هوایی را باز کرده وباز نگه داشت پس می توان از مانورهای راه هوایی زیر استفاده نمود .

 

  : Head Tilt- Chin Lift مانور سرعقب چانه بالا

این مانور در بالغین هوشیار انجام می شود (برای افراد بیهوش کاربرد ندارد ).

روش کار:

یک دست روی پیشانی و با کف دست به سمت عقب فشار دهید .

نوک انگشتان دست مقابل زیر استخوان فک تحتانی قرار داده شود و بطرف جلو و بالا بکشید.

تا حد امکان چانه به طرف بالا و پیشانی بطرف پایین فشارداده شود (هیپراکستانسیون گردن).

اگربیمار دندان مصنوعی دارد درصورتی که مزاحمت ایجاد نکند در محل باقی بماند درغیر این صورت خارج شوند.

 

مانور سرعقب چانه بالا Head Tilt- Chin Lift کودکان وشیرخواران:  

همان حالت بالا است با این تفاوت که در شیرخواران سر باید به طورآرام تر به عقب برده شود ودر وضعیت خنثی یا در حالت Sniffing قرارداده شود.

چون راه هوایی کودکان وشیرخواران تکامل کافی ندارند بنابراین نبایستی سر بیش از حد اکستانسیون (خم به طرف عقب) شود. مراقب باشید بافت نرم زیر چانه را فشار ندهید چون باعث انسداد راه هوایی می شود .

 

:  Jaw Thrust Maneuverمانور

این مانور زمانی کاربرد دارد که بیمار بیهوش باشد و یا به آسیب ستون مهره ها وگردن شک دارید . سر وگردن بایستی دروضعیت خنثی قرار داده شود ودراین وضعیت و درخط وسط حفظ گردد.

این کار بدان معنا است که سر به پهلو چرخانیده نشود و یا به جلو وعقب حرکت و فشرده نشود .

روش کار:

بالای سر بیمار زانو بزنید ،آرنج های خود را بر روی سطحی که بیمار روی آن دراز کشیده قرار بدهید ودستان خود را دردوطرف سر بیمار بگذارید .

زاویه فک تحتانی بیمار را در دو طرف با هشت انگشت دستها (در هر طرف ۴ انگشت )درزیر فک تحتانی در طرفین قرار دهید.

دوانگشت شست خود را روی قسمت جلوی چانه قرار بدهید .

هشت انگشت را بطرف جلو و با دو انگشت شست بطرف پایین فک را آرام و با حمایت حرکت دهید این عمل سبب بازشدن راه هوایی می گردد.  

درصورت بسته بودن لب ها ، با انگشت شست خود ، لب تحتانی بیمار به عقب حرکت داده و بکشید.

 

 

 

 

روش هـای دادن و اجـرای اکـسیـژن: 

الف) تجویز اکسیژن با استفاده از کانولای بینی :

روش کار:

روش اجرا را برای بیمار توضیح داده واقدامات احتیاطی لازم را در زمان اکسیژن تراپی در نظر بگیرد و یادآور باشید .

بهداشت دستهای خود را رعایت نمائید .

کانولای بینی را به مانومتر (سیستم اکسیژن دهی مرطوب کننده) وصل کنید و میزان جریان مورد نیاز را تنظیم کنید و خروج اکسیژن از شاخک های بینی را کنترل کنید .

شاخک ها را در سوراخ بینی بیمار قرار دهید و بند آن را پشت گوشها قرار دهید اگر درست قرار دهید تجویز اکسیژن آسان و آسایش بیمار فراهم می گردد .

بیمار را تشویق کنید با دهان بسته و ازراه بینی تنفس کند.

هر ۸ ساعت یکبار کانولا را خارج و تمیز کنید و سوراخ های بینی را از نظر تحریک شدگی و یا خونریزی کنترل نمائید.

 

 

مزایا کانولای بینی: 

بیمار می تواند:

صحبت کند.

غذا و مایعات بخورد وبنوشد .

استرس کمتری دارد وراحت تر است.

 

معایب کانولای بینی: 

میزان پرت یا هدر رفتن اکسیژن زیادتر است.

میتواند باعث تروما و آسیب مخاط بینی شود.

 

ب) استفاده از ماسک اکسیژن دهی :

روش کار:

روش اجرا دادن را توضیح دهید و اقدامات احتیاطی لازم را یاد آور و اجرا نمائید.

ماسک صورت را به سیستم اکسیژن مرطوب (مانومتر) وصل نموده و جریان اکسیژن به میزان تعیین شده را تنظیم کنید.

ماسک صورت را روی بینی و دهان قرار دهید .(درکودکان کوچک و شیرخواران نزدیک به صورت و بینی قرار داده میشود ومستقیما روی صورت وبینی قرار ندهید چون ممکن است باعث ترومای آلوئول ها و برونشیولها بشود).

با بندهای کش آنرا را در محل فیکس وتنظیم نمائید.

بهداشت دستهای خود را رعایت نمائید .

اگراکسیژن تراپی مداوم است هر ۲ تا ۳ ساعت یکبار ماسک را برداشته وپوست را خشک و اطراف ماسک درمحل اتصال را از نظر فشار بررسی نمائید .

اگرماسک شل باشد یا خوب روی صورت وبینی قرار نگیرد و اکسیژن هدر رفته .

تعداد والگوی تنفس ،رنگ پوست میتواند نشان دهد مقدار اثر بخشی اکسیژن درمانی باشد.

 

مزایا استفاده از ماسک صورت :

میزان اکسیژن دریافتی توسط مصدوم دقیق تر است .

 

معایب استفاده از ماسک صورت :

بیمار نمیتواند حرف بزند.

بیمار نمی تواند غذا وآب بخورد یا بنوشد.

استرس بیشتراز لوله بینی است.

نکته : ماسک صورت وکانولای بینی یکبار مصرف میباشند.

 

 

مـاسـک سـاده یـا Simple mask

رایج ترین ماسک مورد مصرف هستند اینها در کناره ها دارای سوراخ های هستند؛که میتواند هوای اطاق واکسیژن را مخلوط و وارد ریه ها نمائید و برای بازدم نیز مناسب وموثرند.

 

سـاکـشـن و اکـسیـژن : 

در این خصوص زمانی استفاده می گردد که ترشحات جمع شده در راه هوایی وجود دارد ویا صداهای غیر عادی تنفسی شنیده می شود با پاک کردن راه هوایی اکسیژن رسانی اصلاح و میتوان اکسیژن کمکی نیز داد .

 

راه دیگر اکسیژن دهی : 

ماسک های ونچوری : ماسک های دارای پلاستیک در انتها ماسک .

استفاده از ماسک و آمبوبگ .

آمبوبگ و لوله تراشه .

لوله تراشه و قطعه T.

استفاده ازدستگاه ونتیلاتور یا تهویه مصنوعی .

اکسیژن دهی از طریق تراکیاستومی .

چادراکسیژن.

انکوباتور برای کودکان .

 

 

 

 

اجزای  دستگاه اکسیژن رسانی : 

  • کپسول اکسیژن ، درحجم های ۱ ،۲ ،۱۰، ۲۰، ۴۰ لیتری و به رنگ سفید وجود دارند.

سعی بر این است که گازاکسیژن در کپسول سفید رنگ قرار بگیرد تا قابل افتراق باشد.

  • مانومتر : شامل دو قسمت بنام مانومتر و فلومتر است .

دهانه مانومتر به محل پیچ اکسیژن وصل وکمی جلوتر یک صفحه مدرج وجود دارد که با باز کردن فلکه اکسیژن مقدار گاز داخل کپسول را با درجه نشان می دهد و اگرگاز تخلیه شود فشار کاهش یافته وتا به صفر برسد.با این شرایط گاز از سیستم خارج نشده و وارد بدن بیمار نمی گردد.

برای خروج گاز بایستی از فلومتر استفاده کرد که یک لوله بلند مندرج با یک توپ مدور کوچک داخل لوله در بالا و در قسمت پایین یک طرف استوانه ودارای آب مقطر می باشد .

استوانه دارای آب مقطر باعث مرطوب شدن اکسیژن شده و باعث میگردد اکسیژن مربوط وارد ریه بشود .

درحد فاصل پیچی وجود دارد که عملش کنترل تنظیم خروجی اکسیژن برحسب لیتر بر دقیقه می باشد .  واحد مناسب برای اندازه گیری میزان اکسیژن دهی دستگاه پالس اوکسیمتری است که میزان اشباح اکسیژن خون شریانی را نشان می دهد . این دستگاه دارای یک پروپ است که در روی آن شکل ناخن ودر داخل و زیر قسمت ناخن یک لامپ (سنسور)وجودارد . این پروپ به یک دستگاه وصل است که میزان O2 Set ومقدار ضربان قلب رانشان می دهد .

 

مواردی که پالس اوکسمتری دقیق نیست یا جواب نمیدهد : 

هیپوترمی (سردی بدن )، کم خونی وکم خونی شدید (آنمی) ، زردی و هپاتیت ، کاهش گردش خون وشوک .

نـکـات خـاص :

میزان اکسیژن دریافتی بر اساس نیاز مددجو و تشخیص بیماری وی می باشد .

مثال :

در ضربه سر ،تشنج و سندرم کرونری به میزان زیاد اکسیژن داده می شود (۱۵- ۵ لیتر) درحالی که در بیماری های انسدادی مزمن ریوی مثل آمفیزم ریوی ، برونشیت مزمن وهیپرکاپنی طول کشیده (وقتی ۲Pa Co

مساوی ۵۰ میلی متر جیوه ویا بیشتر است ) بایستی ۲تا ۳ لیتر اکسیژن داده شود اگرفرضا ۱۰لیترداده شود میتواند باعث ایست تنفسی و حتی مرگ شود.

 

اکسیژن گازی بی بو ، بی مزه و بی رنگ است میتواند  باعث احتراق و آتش سوزی بشود پس :  

شعله داخل اتاق مددجو نباشد .

علامت سیگار نکشید وجود داشته باشد .

وسایل برقی را از نظر جرقه زدن سیم های آنها بررسی کنید .

دراطراف کپسول اکسیژن از مواد روغنی استفاده نشود .

با کانولای بینی میتوان ۶ تا ۱۰ لیتر اکسیژن به بیمار داد که ۳۵% تا ۶۰% اکسیژن به مددجو تحویل می گردد.

ماسک ونچوری یا ونتوری دقیق ترین روش اکسیژن دهی است .

آمبوبگ وماسک در وضعیت های اورژانسی برای مددجو که تنفس ندارد ویا تنفس ناکافی دارد استفاده می گردد.

سر مددجو بطرف عقب ، ماسک خوب روی صورت و بینی فیکس شده و آمبوبگ را فشار می دهیم تا دم انجام شود البته می توان درانتهای آمبوبگ اکسیژن را وصل و برقرار نمود . برای باز دم دریچه یک طرفه ای وجود دارد که هوای بازدم را خارج می سازد

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

با سلام

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

لطفا معادله امنیتی زیر را تکمیل کنید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.