مقـدمه:
یکی از مراقبتهای  که پرستاران برای بیماران خود انجام می دهند، مراقبت دارویی می باشد به منظور پیش گیری از
عوارض دارویی، پرستاران ضمن دادن دارو از راههای مجاز،
مقدار داروی دستور داده شده را می بایست محاسبه کرده وبه بیمـــار خود بدهند.
بدین منظور محاسبات کلینیکی داروها از اهمیت بسزایی
برخوردار می باشد.برای اطمینان از تجویز دارو با روش استاندارد باید اصول زیر کاملا رعایت شود:
۱ -داروی صحیح
۲ -دوز صحیح
۳ -روش صحیح
۴ -زمان صحیح
۵ -مستند کردن (نوشتن در پرونده) داروهای داده شده
محاسبات دارویی، یکی از اصولی است که پرستاران جهت تجویز صحیح دارو باید رعایت کنند، به عبارت دیگــر محاسبات دارویی یکی از مهارت های ضروری برای پرستاران میباشد و تجویز صحیح دارو به توانایی پرستار در محاسبه
مقدار واقعی دارو و اندازه گیری درست آن بستگی دارد.
هرگونه بی دقتی در اندازه گیری مقدار داروی مصرفی مثــل
اضافه کردن یا جا به جا کردن یک عدد اعشاری منجر به بروز
خطری مهلک می گردد.

 

محاسـبه مقـدار دوزاژ داروهـای خوراکی، داروهای تزریـقی و داروهـای درصدی
داروهای خوراکی به دو صورت جامد و مایع قابل دسترس
هستند، فراورده های جامد شامل قرص، کپسول و … و
فراورده های دارویی مایع شامل الگزیر، سوسپانسیون و
شربت می باشند.
در بسیاری از موارد، مقدار دارویی که توسط پزشک تجویز
شده است با دوزاژ داروهایی که در دسترس پرستار قرار دارد
مطابق نمی باشد. بنابراین الزم است که پرستار مقدار داروی
مورد نیاز بیمار را محاسبه و اندازه گیری نماید. روش های
مختلفی می تواند برای محاسبه مقدار دارو مورد استفاده
قرار بگیرد.
یکی از این روش ها شامل تناسبهایی برای تنظیم مقدار دارو
است که در مورد محاسبه داروهای جامد و مایع می تواند به
کار برده شود.
این فرمول بدین قرار است:

دوز دستور داده شده دوز موجود
مقدار داروی مورد نظر = X مقدار داروی در دسترس

 

در محاسبات دارویی باید واحدهای اندازه گیری به کار رفته برای دوز دارو و مقدار دارو یکسان باشد.

داروهای جامد (قرص، کپسول و …)

 

مثال: کاپتوپریل ۶/۲۵ میلی گرم دستور داده شده است
میزان قرص ۲۵ میلی گرم است. پرستار چه میزان قرص باید
تجویز کند؟

۶٫۲۵میلی گرم ۲۵ میلی گرم
۰٫۲۵ = x ۱

 

جواب محاسبه: یک چهارم قرص

 

داروهای مایع (سوسپانسیون، شربت و …)

مثال: الگزیر استامینوفن ۲۴۰ میلی گرم خوراکی دستــور
داده شده است. دوز موجود ۸۰ میلی گرم در ۲/۵ میلی لیتر
می باشد. پرستار باید چه مقدار دارو تجویز نماید؟

۲۴۰ میلی گرم ۸۰میلی گرم
۷٫۵ میلی لیتر = X ۲٫۵ میلی لیتر

جواب محاسبه: ۷٫۵ میلی لیتر

 

زمانی که داروها به صورت تزریقی تجویز می شوند، پرستار
باید حجم داروی تجویزی، مشخصات، غلظت دارو و ساختمان
آناتومیکی محل تزریق را بشناسد.
داروی تزریقی ممکن است به شکل آمپول، ویال یا سرنگ
آماده شده باشد.
در برخی موارد بر حسب دستور دارویی، داروی مورد لزوم
آماده نمیباشد و پرستــار باید مقــدار دارو را محاسبه
و اندازه گیری نماید. گاهی اوقـات ممکن است قبل از
محــاسبه، داروی تزریقی توسط پرستار رقیق گردیده و
سپس مقــدار دارو محاسبه گردد، تا مشخص شود چه مقدار
دارو باید به بیمار برسد.
همانند روش ذکر شده در قسمت داروهای خوراکی می توان،
برای تعیین مقدار داروهای تزریقی از تناسب استفاده نمود.

پرستــار با استفاده از مقــدار دارویی که در دسترس
معمولا می باشد، می تواند مقدار داروی مورد نیاز که توسط پزشک
تجویز می گردد را مشخص نماید. این تناسب بدین قرار است:

دوز دستور داده شده دوز موجود
مقدار داروی مورد نظر= x مقدار داروی در دسترس

مثال: برای یک بیمار هپارین به مقدار ۶۰۰۰ واحد هر ۶ ساعت
به صورت داخل وریدی تجویز شده است. در صورتی که آمپول
هپارین به مقدار ده هزار واحد در هر میلی لیتر وجود داشته
باشد، چند میلی لیتر هپارین باید هر ۶ ساعت تزریق شود؟

۶۰۰۰ ۱۰۰۰۰
۰٫۶ = x ۱

جواب محاسبه: ۰٫۶ میلی لیتر هر ۶ ساعت

 

مثال: برای یک بیمار آمپول پتیدین ۳۰ میلی گرم تجویز شده
است. آمپــول پتیــدین به صورت ۵۰mg / 1ml موجود می
باشد. در صورتی که یک آمپول پتیدین را در یک سرنگ با ۹
میلی لیتر آب مقطر حل کرده باشیم و حجم آنرا به ۱۰ میلی
لیتر رسانده باشیم، چند میلی لیتر از محلول باید به بیمار
تزریق شود؟

۳۰ میلی گرم ۵۰ میلی گرم
۶ = x ۱۰

جواب محاسبه: ۶ میلی لیتر

 

بعضی از فراورده های دارویی (مانند لیدوکائین، کلسیم،
منــیزیم، گـلوکز هیپرتونیک و … ) به صورت درصد بیان
می شوند.
وقتی عنوان درصد برای یک دارو مطرح می شود، بیانگر این
موضوع می باشد که در ۱۰۰ میلی لیتر محلول، X گرم از آن
دارو موجود می باشد. بعنوان مثال ۵ %یعنی ۵ گرم دارو در ۱۰۰
میلی لیتر محلول.

مثال: محلول لیدوکائین ۲ %بدین معنی است که در هر ۱۰۰
میلی لیتر آن ۲ گرم لیدوکائین موجود می باشد. با تناسب
زیر محاسبه می کنیم که در هر میلی لیتر چند میلی گرم
لیدوکائین وجود دارد. (۲۰۰۰mg=2gr)

۲۰ = x ۲۰۰۰میلی گرم
۱ میلی لیتر ۱۰۰میلی لیتر

جواب محاسبه: ۲۰ میلی گرم

مثال: برای یک بیمار آمپول کلسیم گلوکونات به مقدار ۱ گرم
تجویز شده است. در صورتی که آمپول کلسیم گلوکونات به
صورت ۱۰( %ml 10 )در دسترس باشد، چند میلی لیتر کلسیم
گلوکونات باید به بیمار تزریق شود؟
طبق توضیح بالا، در هر ۱۰۰ میلی لیتر محلول گلوکونات
کلسیم (با غلظت ۱۰ درصد)، مقدار ۱۰ گرم کلسیم وجود دارد،
بنابراین از تناسب زیر استفاده می کنیم.

۱g ۱۰g
x = 10ml ۱۰۰ml

جواب محاسبه: ۱۰ میلی لیتر

هر گاه غلظت دارویی با درصد مشخص شده باشد، فقط با حذف
علامت درصد ( % ) و گذاشتن رقـم صـفر جـلوی عــدد آن
دارو، مقـدار آن دارو در یـک میـلی لیـتر برحسـب میلی گرم
به دست می آید

مثال :
%۱ یعنی: یک سی سی آن ۱۰ میلی گرم دارو دارد.
%۲ یعنی: یک سی سی آن ۲۰ میلی گرم دارو دارد.
%۲۰ یعنی: یک سی سی آن ۲۰۰ میلی گرم دارو دارد.
%۵۰ یعنی: یک سی سی آن ۵۰۰ میلی گرم دارو دارد.

محاسـبه تنـظیم قطـرات سـرم

پرستار ممکن است جهت مایــع درمانی و یا … نیازمند
محاسبه تعداد قطرات سرم در دقیــقه باشد. معـمولا
ســرم ها و یا محلولهای تزریقی به صورت لیتر در ساعت (یا
میلی لیتر در ساعت) تجویز می شوند.
سرعت تعداد قطرات در دقیقه را می توان با روش های
مختلفی محاسبه نمود. (روش تجزیه و تحلیل و روش فرمول)
برای مثال در روش تجزیه و تحلیل در ابتدا باید محاسبه کنید
که در ۱ دقیقه چند میلی لیتر از محلول باید انفوزیون شود و
سپس با دانستن این مطلب که هر یک میلی لیتر معمــوال
برابر با ۱۵ قطره است، می توانید تعــداد قطرات در دقیقه را
محاسبه کنید.
در روش فرمول نیز می توانید با حفظ کردن یک فرمول،
محاسبات دارویی مربوطه را انجام دهید.
مثال: در صورتی که بخواهید ۱۸۰۰ میلی لیتر سرم نرمال
سالین را در مدت ۶ ساعت انفوزیون نمائید، تعداد قطرات را
در دقیقه محاسبه کنید؟
الف) چند میلی لیتر از محلول سرم باید در ۱ دقیقه به بیمار
انفوزیون شود؟

۵ = x ۱۸۰۰
۱ ۳۶۰

پس اگر مقدار ۱۸۰۰ میلی لیتر سرم را در مدت ۶ ساعت
انفوزیون نماییم، باید در هر دقیقه مقدار ۵ میلی لیتر سرم
را تزریق کنیم.

 

ب) تعداد قطرات در دقیقه مشخص شود.
با توجه به اینکه در ست های معمولی، هر یک میلی لیتر
حاوی ۱۵ قطـــره می باشد، با استفاده از تنــاسب زیر می
توان تعیین نمود که ۵ میلی لیتر از چند قطره تشکیل شده
است.

۷۵ = x ۱۵
۵ ۱

 

بنابراین باید قطرات سرم در هر دقیقه با سرعت (به تعداد)
۷۵ قطره در دقیقه جریان داشته باشد، تا مقدار ۱۸۰۰ میلی
لیتر سرم را در مدت ۶ ساعت به بیمار تزریق نماییم.

 

فرمـول پیشـنهادی:

این فرمول مختص سرم ها و محلول های انفوزیونی است که
به صورت لـیتر در ساعت و یا میلی لیـتر در سـاعت تجویز
می شوند.

ادامه دارد …

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

با سلام

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

لطفا معادله امنیتی زیر را تکمیل کنید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.