منیسک داخلی ( Medial meniscus)‏

 یک ساختمان لیفی غضروفی(فیبروکارتیلاژ) محکمی است که در سمت داخل زانو ، بالای لقمه (کوندیل) استخوان درشت نی (Tibia) قرار داشته و باعث تطابق سطح مفصلی طبق درشت‌نی (پلاتوی تیبیا)با سطح مفصلی استخوان ران  در سمت داخل زانو می گردد.علاوه بر منیسک داخلی، یک منیسک در خارج زانو به نام منیسک خارجی نیز وجود داشته که عامل تطابق سطح مفصلی در سمت خارج زانو است.منیسک داخلی به شکل C انگلیسی است که با عمیق تر کردن سطح مفصلی درشت‌نی در سمت داخل زانو، باعث تطابق بیشتر این قسمت از درشت‌نی با لقمه داخلی استخوان ران می گردد.

بخش محیطی منیسک‌ها حاوی عروق خونی بوده که از طریق کپسول مفصلی و سینوویوم صورت می گیرد.این نواحی به هنگام آسیب قدرت ترمیم دارند.پارگی‌های بخش محیطی، همارتروز (تجمع خون در مفصل)را به همراه دارد.تغذیه خونی بخش مرکزی منیسک بوسیله غشای سینوویال و انتقال مواد از قسمت محیطی به بخش مرکزی صورت می گیرد.منیسک داخلی بیشتر در پایداری و ثبات مفصل زانو نقش دارد و این در حالی است که اهمیت اصلی منیسک خارجی را در انتقال نیرو می دانند. در صورت پارگی رباط متقاطع جلویی (ACL) و عدم درمان آن به هر دلیلی، برداشتن منیسک داخلی آسیب دیده، به میزان زیادی بی ثباتی مفصل زانو را تشدید می کند.

 

Gray349.png

دیدی از بالا از سر درشت‌نی راست که در آن منیسک‌ها و پیوندهای رباط‌ها دیده می‌شود

(منیسک داخلی در چپ آن دیده می‌شود).

 

Gray348.png

دید عقبی از مفصل زانویی چپ که در آن رباط‌های درونی پیداست.

کالبدشناسی منیسک داخلی

منیسک‌ها در مقطع، مثلثی شکل بوده و در حاشیه‌ها ضخیم تر هستند.منیسک داخلی، اتصالات محکمتری نسبت به منیسک خارجی داشته، بنابراین از تحرک کمتری برخوردار است.این منیسک به علت تحرک کمتر در ناحیه مفصلی، مستعد آسیب بیشتری در مقایسه با منیسک خارجی است.

اتصالات منیسک داخلی

مهمترین اتصالات منیسک داخلی شامل موارد ذیل است:

  • اتصال به رباط متقاطع جلویی (ACL)
  • اتصال به رباط طرفی داخلی (MCL)
  • اتصال شاخ جلویی(قدامی) دو منیسک به یکدیگر توسط رباط عرضی زانو
  • اتصال به لقمه درشت نی از طریق رباط شعاعی(لیگامان کروناری)
  • اتصال به استخوان کشکک از طریق دو رباط به نام‌های رباط کشککی درشت‌نی (لیگامان پاتلوتیبیال) و رباط کشککی منیسک (لیگامان پاتلومنیسکال)
  • اتصال به عضله نیم غشائی(سمی ممبرانوسوس)
  • منیسک داخلی در تمامی طولش در حاشیه‌ها به جزء شاخ‌های جلویی و پشتی، به کپسول مفصلی چسبندگی دارد.این اتصال توسط دو رباط شعاعی(کروناری) و رباط کپسولی منیسک رانی صورت می گیرد.

نقش و عملکرد منیسک‌های زانو 

مهمترین وظایف منیسک‌ها در مفصل زانو عبارتنداز:

  • باعث افزایش ثبات و پایداری مفصل می گردند.
  • منیسک‌ها جذب کننده نیروها بوده و درنتیجه از فشارهای اضافی به مفصل و عناصر اطراف آن می کاهند.
  • منیسک‌ها در تغذیه غضروف های استخوان ران و درشت نی در ناحیه مفصل زانو مشارکت می کنند.درحقیقت همانند یک اسفنج آغشته به مایع، عامل انتقال مایع سینوویال بر روی غضروف‌ها هستند.
  • افزایش تطابق در سطوح مفصلی ازطریق عمیق تر کردن سطوح فوقانی درشت نی در دو ناحیه مفصلی داخلی و خارجی.
  • باعث کاهش میزان اصطکاک در سطوح مفصلی انتهای فوقانی درشت نی با انتهای تحتانی ران (مفصل تیبیوفمورال) می گردند.
  • منیسک‌ها از گیرکردن سینوویوم میان لقمه (Condyle)‌های درشت‌نی و ران جلوگیری می کنند.

آسیب منیسک داخلی

به هنگام حرکات زانو، منیسک‌ها نیز به واسطه اتصالات بسیاری که به بخش‌های دیگر دارند، به جلو و عقب حرکت می کنند و این نیروها که همراه با فشارهای عمودی است، درحقیقت باعث پیچ و تاب خوردن منیسک‌ها می گردند.اگر نیروهای اعمال شده به گونه ای باشد که منیسک‌ها نتوانند حرکت مناسبی را انجام دهند، میان لقمه‌های استخوان ران و درشت‌نی گیرافتاده و دچار آسیب می شوند.اگر خم و راست نمودن زانو همراه با چرخش توام شود، مثلا زانوی ورزشکاری که در حالت چرخش است به یکباره صاف شود، پارگی منیسک ایجاد می گردد.بسیاری از ضایعات منیسک داخلی ناشی از چرخش داخلی ناگهانی و نیرومند ران، همراه با خمیدگی نسبی زانو و قرارگیری محکم پا روی زمین است.گاهی پارگی منیسک داخلی، پارگی رباط های دیگر زانو را نیز به دنبال دارد.خم بودن زانو در حالت ایستاده و چرخش خارجی که با نیروی والگوس (در حالت دور بودن ساق پا)توام می گردد، ممکن است علاوه بر پارگی منیسک داخلی، پارگی رباط‌ های طرفی داخلی(MCL) و متقاطع جلویی(ACL) را ایجاد کند.

انواع پارگی منیسک‌ها 

پارگی منیسک‌ها می تواند به صورت زیر رخ دهد:

  • پارگی طولی که شیوع بیشتری دارد.
  • پارگی عرضی(افقی)
  • پارگی مایل
  • پارگی شعاعی
  • پارگی‌های ترکیبی

علایم آسیب 

علایم ضایعه منیسک ممکن است در پیوند با موارد زیر باشد:

  • وجود درد که بسیاری از بیماران از آن شاکی هستند.
  • تورم که بیشتر در موارد حاد دیده می شود.معمولا ضایعات حاد، تورم بیشتری نیز ایجاد می کنند.
  • حساسیت به لمس که بیشتر در امتداد خط مفصلی است.
  • احتمال قفل شدن مفصل زانو
  • احتمال خالی کردن مفصل
  • درصورت عدم درمان مناسب و یا زمانی که آسیب طولانی می شود، ضعف و آتروفی عضله چهارسر ران ایجاد می گردد.

روش‌های تشخیص 

آرتروگرافی ،ام آر آی و آرتروسکوپی از دقت بالایی جهت تشخیص آسیب منیسک‌ها برخوردار هستند.

درمان ضایعه منیسک داخلی

درمان ضایعات منیسک، با توجه به شدت علایم و میزان آسیب، بدون جراحی و یا جراحی است.

درمان بدون جراحی 

اگر علایم بیمار خفیف باشد و فرد دچار قفل شدگی و یا تورم مکرر نگردد، معمولا نیازی به جراحی نیست.در این موارد، کنترل فعالیت‌های روزمره، پرهیزاز حرکات جهشی و به خصوص چرخشی در جهت بهبودی بیمار موثر است.در روش غیرجراحی، فیزیوتراپی با هدف کاهش درد، کاهش تورم و تقویت ماهیچه‌ها به صورت تدریجی کمک کننده است.

درمان با جراحی 

زمانیکه علایم بیمار شدید باشد، به نحوی که فعالیت‌های روزمره اش دچار اختلال گردد، به جراحی نیاز است.درد و تورم شدید، قفل شدگی مکرر که عموما ضعف و آتروفی عضله چهار سر ران   را به دنبال دارد، لزوم دخالت جراحی را مطرح می کند.

در طی جراحی هرچه بیشتر باید منیسک را حفظ نمود، زیرا برداشتن منیسک به طور کامل، معمولا طی ۵ سال باعث آرتروز پیشرفته در زانو می‌شود و حتی باید گفت که ۶ ماه پس از برداشتن منیسک، اولین علایم آرتروز در رادیوگرافی  دیده می شود.جراحی ممکن است به صورت باز و یا ازطریق آرتروسکوپ انجام گردد.در هر دو روش جراحی منیسک(جراحی باز و یا جراحی آرتروسکوپی)دو شیوه معمول عبارتنداز:

  • خارج کردن نسبی منیسک(منیسکوتومی پارشیال)
  • ترمیم منیسک

انجام فیزیوتراپی پیش و پس از عمل جراحی، به ویژه در ورزشکاران حرفه ای باعث بازگشت سریع تر و همچنین افزایش کیفیت عملکرد بیماران می گردد.

 


منیسک خارجی ( Lateral meniscus)‏

 همانند مینیسک داخلی در زانو، یک ساختمان لیفی غضروفی(Fibroocartilage) است که در طرف خارج مفصل زانو ، بالای لقمه یا کوندیل درشت نی قرار می گیرد و باعث تطابق سطح مفصلی طبق درشت نی با سطح مفصلی استخوان ران در طرف خارج زانو می گردد.برخلاف منیسک داخلی که به شکل C انگلیسی است، منیسک خارجی به شکل O انگلیسی بوده و نسبت به منیسک داخلی تحرک بیشتری دارد.اتصالات کمتر منیسک خارجی به عناصر مفصل زانو، باعث تحرک بیشتر و درنتیجه آسیب کمتر آن در مقایسه با منیسک داخلی می گردد.

منیسک خارجی نسبت به منیسک داخلی، اهمیت بیشتری از نظر انتقال نیرو به عناصر اطراف مفصل دارد.انتقال نیروها از طرف منیسک‌ها به خصوص منیسک خارجی، یک عامل مهم جهت کنترل فشارهای اعمال شده از ناحیه استخوان ران به مفصل بوده و درنتیجه باعث حفظ و نگهداری غضروف‌های زانو می گردد.منیسک داخلی، بیشتر در ثبات و پایداری مفصل نقش دارد.برداشتن منیسک خارجی منجربه اعمال نیروهای شدید به غضروف‌های مفصلی می گردد.تخریب غضروف‌های مفصل، عامل آرتروز زود هنگام(آرتروز زانو ) در مفصل است.

آناتومی منیسک خارجی

Gray349.png
Gray348.png

منیسک خارجی برخلاف منیسک داخلی، به کپسول مفصلی اتصال ندارد و اتصالات آن به گونه ای است که درنهایت از تحرک بیشتری نسبت به منیسک داخلی برخوردار بوده و به همین دلیل به هنگام اعمال فشارهای غیرطبیعی به مفصل، کمتر دچار ضایعه می گردد.

اتصالات منیسک خارجی                                                                                                                    

اتصالات منیسک خارجی در مفصل زانو عبارتنداز:

اتصال به استخوان کشکک از طریق دو رباط بنام‌های رباط کشککی درشت نی(لیگامان پاتلوتیبیال) و رباط کشککی منیسک(لیگامان پاتلومنیسکال)

  • اتصال به لقمه(کوندیل)های استخوان درشت نی از طریق رباط شعاعی(لیگامان کروناری)
  • اتصال به رباط متقاطع جلویی (ACL)
  • اتصال شاخ جلویی منیسک‌های داخلی و خارجی به یکدیگر به واسطه رباط عرضی
  • اتصال به عضله پوپلیتئوس
  • اتصال به رباط متقاطع پشتی (PCL)
  • اتصال به دو رباط دیگر بنام‌های منیسک فمورال جلویی و رباط منیسک فمورال پشتی

نقش و عملکرد منیسک‌های زانو 

مهمترین وظایف منیسک‌ها در مفصل زانو عبارتنداز:

  • باعث افزایش ثبات و پایداری مفصل می‌گردند.
  • منیسک‌ها جذب کننده نیروها بوده و درنتیجه از فشارهای اضافی به مفصل و عناصر اطراف آن می‌کاهند.
  • منیسک‌ها در تغذیه غضروف های استخوان ران و درشت نی در ناحیه مفصل زانو مشارکت می‌کنند.درحقیقت همانند یک اسفنج آغشته به مایع، عامل انتقال مایع سینوویال  بر روی غضروف‌ها هستند.
  • افزایش تطابق در سطوح مفصلی ازطریق عمیق تر کردن سطوح فوقانی درشت نی در دو ناحیه مفصلی داخلی و خارجی.
  • باعث کاهش میزان اصطکاک در سطوح مفصلی انتهای فوقانی درشت نی با انتهای تحتانی ران(مفصل تیبیوفمورال) می‌گردند.
  • منیسک‌ها از گیرکردن سینوویوم میان لقمه(Condyle)های درشت نی و ران جلوگیری می‌کنند.
  • سطح کوندیل های ران گرد و مدور است ولی سطح بالایی پلاتوی تیبا مقعر نیست. در واقع مانند این است که یک توپ بر روی یک سطح صاف قرار گرفته است. مفصل زانو مانند مفصل ران پایداری استخوانی ندارد چون دو سطح استخوانی که مقابل یکدیگر هستند مقعر و محدب نیستند. در نتیجه این دو سطح کاملا بر روی یکدیگر قرار نگرفته و نیروهای وارده به مفصل نمیتواند در تمام سطح کندیل و پلاتو پخش شود.

منیسک ها با پر کردن فضای خالی بین کندیل و پلاتو موجب میشوند تا در عمل سطح بالایی پلاتو مقعر شده و تماس کامل و یکنواختی با کندیل ران داشته باشد و در نتیجه نیروهای وزن بطور متعادل و یکنواخت بین کندیل و پلاتو توزیع شوند.

آسیب منیسک خارجی

در بسیاری از منابع، بر این مسئله اتفاق نظر وجود دارد که به طورکلی، پارگی منیسکخارجی کمتر از پارگی منیسک داخلی رخ می دهد.دو عامل مهمی که در ارتباط با تحرک بیشتر منیسک خارجی و درنتیجه آسیب کمتر آن مطرح می کنند عبارتنداز:

  • اتصالات کمتر منیسک خارجی نسبت به منیسک داخلی
  • بالاتر بودن لقمه(کوندیل)خارجی استخوان ران نسبت به لقمه داخلی آن

اگرچه در گذشته، میزان پارگی منیسک داخلی نیز خیلی بیشتر از منیسک خارجی مطرح گردیده است و هنوز هم ممکن است چنین باوری نیز وجود داشته باشد، اما امروزه با گسترش آرتروسکوپی جهت تشخیص و درمان مشکلات زانو، باور گذشته تغییر کرده است.پس از رواج آرتروسکوپی و مطالعه بیشتر روی آمارها دیده می‌شود که آمار پارگی منیسک خارجی نزدیک به پارگی منیسک داخلی است و این کمی علایم بیمار است که وی را وادار به جراحی نمی کند.درحقیقت پس از آسیب منیسک خارجی، بیمار علایم کمتری از نظر شدت درد و میزان قفل شدگی زانو گزارش می دهد.

انواع پارگی منیسک ها

پارگی منیسک‌ها می تواند به صورت ذیل رخ دهد:

  • پارگی طولی
  • پارگی افقی یا عرضی
  • پارگی مایل
  • پارگی شعاعی
  • ترکیبی از پارگی‌های فوق

علایم آسیب منیسک ها

مهمترین علایم ضایعه منیسک‌ها شامل:

  • درد
  • تورم
  • حساسیت به لمس(بیشتر در امتداد خط مفصلی)
  • ممکن است قفل شدن مفصل زانو اتفاق افتد.
  • احتمال خالی کردن مفصل زانو وجود دارد.
  • ضعف و آتروفی عضله چهارسر ران پس از چند هفته از زمان ضایعه

روش‌های تشخیص 

مهمترین روش‌های تشخیص ضایعه منیسک عبارتنداز:

درمان ضایعه منیسک خارجی

در ارتباط با درمان منیسک خارجی ببینید:مینیسک داخلی (بخش درمان)

Gray347.pngGray352.pngGray351.png


آناتومی زانو – منیسک

بین کندیل های  استخوان ران و پلاتوی تیبیا دو ساختار نیمه حلقوی قرار گرفته اند که به آنها منیسک Meniscius میگویند. جنس منیسک ها فیبروکارتیلاژ است یعنی هم شبیه غضروف و هم شبیه رباط است.

یک منیسک بر روی نیمه خارجی پلاتوی تسا  قرار گرفته و به آن منیسک خارجی یا لترال Lateral meniscus میگویند. منیسک خارجی به شکل یک قرص است. سطح پایینی آن که روی پلاتوی تیبیا مینشیند صاف بوده و سطح بالایی آن که در زیر کندیل خارجی ران قرار میگیرد مقعر است.

 

1547 3

 

منیسک داخلی Medial menisci بر روی نیمه داخلی پلاتوی تیبیا قرا دارد و به شکل یک نعل اسب است که طرف باز نعل آن در طرف رباط های صلیبی  قرار دارد. سطح پایین منیسک داخلی هم که بر روی پلاتوی تیبیا قرار گرفته است صاف بوده و سطح بالایی آن که با کندیا داخلی ران در تماس است مقعر است.
دور تا دور منیسک ها در زیر به توسط رباط های محکمی به لبه پلاتوی تیبیا چسبیده و محکم شده است.
مهمترین وظایف منیسک عبارتند از
۱- سطح کندیل های ران گرد و مدور است ولی سطح بالایی پلاتوی تیبا مقعر نیست. در واقع مانند این است که یک توپ بر روی یک سطح صاف قرار گرفته است. مفصل زانو مانند مفصل ران پایداری استخوانی ندارد چون دو سطح استخوانی که مقابل یکدیگر هستند مقعر و محدب نیستند. در نتیجه این دو سطح کاملا بر روی یکدیگر قرار نگرفته و نیروهای وارده به مفصل نمیتواند در تمام سطح کندیل و پلاتو پخش شود.
منیسک ها با پر کردن فضای خالی بین کندیل و پلاتو موجب میشوند تا در عمل سطح بالایی پلاتو مقعر شده و تماس کامل و یکنواختی با کندیل ران داشته باشد و در نتیجه نیروهای وزن بطور متعادل و یکنواخت بین کندیل و پلاتو توزیع شوند.

1542 8

 

1542 6

 

1542 7

 

۲- با درست کردن یک سطح مقعر در بالای پلاتوی تیبیا که کندیل های را در داخل آن قرار میگیرند در واقع به نوعی جلوی حرکات و لغزش جانبی کندیل ها بر روی پلاتو گرفته شده و پایداری زانو افزایش میابد.

۳- جنس منیسک قابلیت ارتجاعی زیادی داشته و مانند یک بالشتک یا یک فنر بین دو استخوان قرار گرفته و نیروهای ضربه ای که به مفصل زانو وارد میشود ( مانند وقتی که میجهیم یا میدویم و به زمین برخورد میکنیم) را جذب میکند در واقع منیسک یک جذب کننده شوک و ضربه است.

حاشیه بیرونی منیسک ها حاوی رگ های خونی است و در صورتیکه بدنبال ضربه پاره شوند قابلیت ترمیم دارند. این قسمت را ناحیه قرمز مینامند. قسمت های داخلی تر منیسک رگ خونی ندارد و تغذیه آن فقط از طریق انتشار موارد از مایه سینوویال است. این قسمت از منیسک اگر پاره شود قابلیت ترمیم ندارد. به این ناحیه قسمت سفید منیسک میگویند. 

1547 4

در تصویر بالا نواحی قرمز و سفید منیسک دیده میشود

 

1547 9
1547 2

 تصاویر بالا در حین آرتروسکوپی زانو تهیه شده است. گردی سفید در بالا غضروف کندیل ران و سفیدی پایین غضروف پلاتوی تیبیا است و در بین آن دو منیسک دیده میشود

 

1547 6
1547 7

تصاویر بالا در حین آرتروسکوپی زانو تهیه شده اند. در تصویر سمت راست منیسک سالم دیده میشود که در زیر آن وسیله فلزی جراح قرار گرفته است و در تصویر سمت چپ منیسک آسیب دیده دیده میشود.

1547 8

 

1547 5

1547 1

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا معادله امنیتی زیر را تکمیل کنید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.